Gemeenten nemen initiatief voor slimme logistiek bedrijfsaval

GPS-routesystemen en geautomatiseerde volmeldingen: voor veel gemeenten en inzamelaars van huishoudelijk afval is een efficiënt logistiek proces bijna een vanzelfsprekendheid. Bij bedrijfsafval zie je echter soms op hetzelfde tijdstip, op dezelfde plek meerdere inzamelvoertuigen één soort afval inzamelen. Een doorn in het oog voor veel gemeenten die kampen met de overlast.

Verkeersopstoppingen, onnodig veel uitstoot van emissies en lawaai: enkele voorbeelden van problemen waar gemeenten tegen aanlopen, vooral in drukke stedelijke gebieden waar functies als wonen, werken en winkelen samenkomen. Waar bij huishoudelijk afval de inzameling door één partij wordt gedaan, rijden er voor bedrijfsafval soms wel tientallen inzamelbedrijven rond in een klein gebied. De vraag van veel gemeenten: kan dat niet anders?

Tot dusver was het antwoord: nee, niet echt. In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor het (laten) inzamelen van huishoudelijk afval, terwijl bedrijven met elke inzamelaar naar keuze in zee kunnen gaan. Daarnaast maakt wet- en regelgeving zoals de Wet markt en overheid (Wmo) en de Wet op de vennootschapsbelasting (Vpb) het voor gemeenten en publieke inzamelaars onaantrekkelijk om op de markt voor bedrijfsafval actief te zijn. Het gevolg: een versnipperde markt waarin veel logistieke bewegingen nodig zijn.

Gemeenten met initiatieven

Verschillende gemeenten ervaren de overlast rondom bedrijfsafval als ernstig. Ondanks het ontbreken van een rol in de markt voor bedrijfsafval, nemen gemeenten toch initiatieven om de problemen rondom de logistiek op te lossen. Zo wordt er onder andere vanuit Haarlem en Spaarnelanden in samenwerking met inzamelaars van bedrijfsafval gekeken of afvalstromen gebundeld kunnen worden om de stad leefbaarder te maken. Ook bij Regio Gooi en Vechtstreek en de gemeente Amsterdam lopen dergelijke projecten waarbij bedrijven worden gestimuleerd om voor een collectieve inzameling te kiezen. Amsterdam wil bovendien bij de ontwikkeling van nieuwbouwwijken onderzoeken of de aanleg van een ondergronds afvaltransportsysteem een optie is. Mocht zo’n systeem er komen, dan is het voor de gemeente onwenselijk als dit systeem alleen voor huishoudelijk afval te gebruiken is, en er voor bedrijfsafval alsnog vrachtwagens de wijk in moeten.

“Dit zijn mooie initiatieven die hard nodig zijn om ervaring op te doen en innovatie op gang te krijgen. Maar er moet veel energie in en ze zijn meestal gebaseerd op vrijwillige deelname. Daarmee krijg je de koplopers wel aan het bewegen, maar de massa niet.

Afval is immers geen core-business voor het gemiddelde bedrijf”, aldus Simon de Rijke van de Hogeschool van Amsterdam, die onderzoek doet naar de logistieke keten van afvalinzameling. De Rijke: “Het zou nuttig zijn als er meer sturingsmogelijkheden komen om de logistiek van bedrijfsafval te verbeteren.”

Circulaire economie

Ook vanuit het oogpunt van de circulaire economie valt veel te winnen bij een efficiënt transport van bedrijfsafval. Jacobine Meijer, programmamanager VANG Buitenshuis bij Rijkswaterstaat: “Afvalscheiding is bij de meeste huishoudens inmiddels heel vanzelfsprekend. En ook in de openbare ruimte, zoals op NS-stations, wordt er steeds vaker afval gescheiden. Maar vreemd genoeg op kantoor vaak nog niet.”

Dat wordt mede veroorzaakt door problemen rondom logistiek. Meijer: “Veel bedrijven haken af op het moment dat ze de rekening voor het gescheiden inzamelen gepresenteerd krijgen. Regelmatig biedt de inzamelaar het gescheiden inzamelen van bedrijfsafval niet eens aan. Dit komt deels door de versnipperde markt en inefficiënte logistiek van bedrijfsafval. Dit is binnen het project VANG Buitenshuis geïdentificeerd als één van de grootste knelpunten die meer afvalscheiding bij bedrijven in de weg staat.”

Ruimte voor pilots en experimenten

Veel gemeenten lopen aan tegen knellende wet- en regelgeving en beperkte animo vanuit bedrijven. Toch ziet het ernaar uit dat hier op kleine schaal verandering in gaat komen. Het project Slimme Logistiek dat binnen het programma VANG Buitenshuis loopt moet hiervoor zorgen. Zo is binnen dit project door Rijkswaterstaat samen met het Ministerie van Infrastructuur en Milieu verkend wat de Crisis- en herstelwet kan betekenen in het verbeteren van de logistiek. Met de Crisis- en herstelwet kunnen door middel van pilots en experimenten plaatselijk uitzonderingen worden gemaakt op bepaalde wet- en regelgeving, zolang het om innovatieve en duurzame initiatieven gaat die ook een bijdrage leveren aan de economische ontwikkeling.

De mogelijkheden van de Crisis- en herstelwet lijken ook toepasbaar als het gaat om pilots en experimenten rondom bedrijfsafval. Het gaat hier met name om uitzonderingen of aanpassingen in de Wet milieubeheer, waarin de wetgeving rond afval is opgenomen. Andere wet- en regelgeving die invloed hebben op het inzamelen van bedrijfsafval, zoals de Wmo en Vpb, vallen hier niet onder. Of de Crisis- en herstelwet inderdaad kan helpen bij het oplossen van logistieke afvalproblemen, wordt de komende tijd onderzocht met geïnteresseerde partijen. In juni is een kick-off bijeenkomst georganiseerd met een kleine groep koplopers die concrete ideeën hebben voor pilots en experimenten.

De mogelijkheden zijn met enthousiasme door de aanwezigen bij de kick-off ontvangen. Een aantal partijen hebben al aangegeven initiatieven uit te willen gaan werken.

Bianca van Walbeek, Business Development Manager bij Spaarnelanden: “We zijn al enige tijd samen met de gemeente Haarlem bezig om verschillende initiatieven te onderzoeken. We hopen met de Crisis- en herstelwet een extra impuls aan deze initiatieven te kunnen geven.”

Aanmelden mogelijk

Andere gemeenten of organisaties met goede ideeën of concrete initiatieven kunnen nog aansluiten in het traject. De komende tijd worden voorstellen uitgewerkt en getoetst. In oktober is de deadline voor het indienen van uitgewerkte voorstellen. Goedgekeurde pilots kunnen medio 2018 van start. In 2018 zijn ook nog mogelijkheden om aan te sluiten.

Voor meer informatie neem contact op met Marijn Teernstra, projectleider slimme logistiek bij Rijkswaterstaat (marijn.teernstra@rws.nl).

Tekst: Marijn Teernstra
 Beeld: Thomas Schlijper, Hollandse Hoogte


Veel bedrijven haken af wanneer ze de rekening voor het gescheiden inzamelen krijgen