Regie op de Textielketen

2.9 Verwerking: contracten en contractmanagement

Terugkoppeling

Veel gemeenten zetten op het gebied van textiel voornamelijk in op inzameling en minder op sortering en verwerking. Hierdoor is terugkoppeling over sortering en verwerking sowieso lastig. Terugkoppeling is een belangrijk onderdeel om de kwaliteit van textiel door de keten heen te kunnen meten. Ook is het goed om acceptatiecriteria op te nemen in het contract en aan te geven wat de gemeente wenselijk vindt.

Kwaliteit en kwantiteit gaan bij textiel niet altijd hand in hand. De textielketen is eerder vaak georganiseerd vanuit charitatieve instellingen die zoveel mogelijk herdraagbaar textiel wilden inzamelen. De VANG-doelstellingen hebben bijgedragen aan veranderingen op het gebied van het textiel scheiden en de huidige inzamelsystemen. Om tot een circulaire textielketen te komen is een hogere kwaliteit textielinzameling nodig. Gemeenten kunnen via contractmanagement sturen op een betere kwaliteit van ingezameld textiel.

Gemeenten kunnen in aanbestedingen inzetten op duurzame verwerking van het ingezamelde textiel of criteria of regels over export opnemen om hieraan bij te dragen.

Recent heeft de gemeente Amsterdam nieuw beleid gepresenteerd: in de komende aanbesteding voor textielinzameling zijn nieuwe richtlijnen opgenomen: meer textielinzameling; een goede sortering in zoveel mogelijk soorten, het liefst in Nederland; een duurzame verwerking en hoogwaardige recycling. Grip krijgen op waar het in Amsterdam ingezamelde textiel naartoe gaat en hoe het verwerkt wordt, liggen hieraan ten grondslag.

In de bijlagen staan hulpmiddelen weergegeven voor het sturen binnen contracten door gemeenten. In bijlage 2 zijn algemene eisen opgesteld waarmee ook wordt ingezet op onderaannemers en sorteerders. In bijlage 5 staan voorbeeldeisen opgesteld voor het opschonen en (fijn)sorteren van textiel. Daarbij is het ook van belang hoe de terugkoppeling verloopt. Die terugkoppeling is voor de gemeente van belang om zicht te krijgen op de sortering, verwerking en uiteindelijke toepassing van het ingezamelde textiel.

Uiteindelijk is contractmanagement cruciaal bij beheersing van contracten. Voor contracten voor de inzameling, sortering en verwerken van textiel is dit niet anders. Contractmanagement bestaat uit:

  • communiceren met contractpartner;
  • controleren werkzaamheden contractpartner;
  • organiseren eigen werkzaamheden die binnen het contract zijn afgesproken;
  • anticiperen op ontwikkelingen/mogelijkheden binnen het contract;
  • verdiepen in werkzaamheden partner en overwegingen: meerijden met chauffeur met textielinzameling, controle bij sorteerder, sorteeranalyse vervuiling textiel, communicatie en handhaving richting burger.

Gemeenten kunnen in contracten met inzamelaars en sorteerders actieplannen afspreken. De gemeente kan gekoppeld aan het contract intern afspraken maken om budget vrij te maken voor deze actieplannen in het geval sprake is van afkeur van vrachten of afwijking van target percentage. Dit budget wordt dan specifiek ingezet in activiteiten om textiel afvalkwaliteit te verbeteren.

Zowel actieve voorlichting als handhaving zijn arbeidsintensief en vereisen budget van een gemeente. Het grootste knelpunt bij het verbeteren van textiel afvalkwaliteit is dat de gemeente alleen de kosten ziet voor preventie, maar niet de opbrengsten door minder afkeur of een duurder verwerkingscontract. Gemeenten kunnen onderzoeken hoeveel een minder grote hoeveelheid afkeur zou kunnen opleveren en dit vergelijken met de kosten voor preventie. Daarnaast vallen deze kosten voor afkeur vaak elders in het gemeentelijk apparaat. Tot slot worden de handhavingsactiviteiten voor preventie samengevoegd met allerlei andere handhavingstaken. Hierdoor wordt de prioriteit bij handhaving onduidelijk en wordt het negatieve effect van bezuinigingen niet zichtbaar.

Als een gedeelte van een vracht wordt afgekeurd, resulteert dit in hogere kosten voor de gemeente en geen recycling van het aangeboden textiel afval. Deze afgekeurde vracht is afkomstig van een inzamelroute. Het accepteren zonder actie van de afkeur zal ervoor zorgen dat de volgende vracht van dezelfde route vaker afgekeurd zal worden. Daarom zal op de inzamelroute van de (regelmatig) afgekeurde vracht intensiever aan voorlichting gedaan moeten worden.

Als een gedeelte van een vracht wordt afgekeurd resulteert dit in hogere kosten en geen recycling van het aangeboden textiel afval. Het visueel beoordelen van het aandeel verontreinigingen is lastig. Met name bij de aanwezigheid van kunststoffen wordt het daadwerkelijk aandeel verontreinigingen overschat. Het is dan ook belangrijk om steekproefsgewijs afgekeurde vrachten te laten beoordelen door een onafhankelijk meetbureau. Dit zijn weliswaar additionele kosten.

Idealiter wordt een contract zo vormgegeven dat de kosten voor de onafhankelijke inspectie komen te vervallen aan de partij die in ongelijk wordt gesteld. Hierdoor wordt voorkomen dat te makkelijk een gedeelte van een vracht wordt afgekeurd. Als de steekproeven vaak vaststellen dat ten onrechte is afgekeurd dan zou de frequentie van steekproeven omhoog moeten. Als het goed is zal de verwerker dan vanzelf realistischer gaan beoordelen op afkeur.

Bij contractmanagement kunnen gemeenten ook kiezen om social return op te nemen. Bijvoorbeeld door gedeelten van de sortering of verwerking te laten uitvoeren door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Een voorbeeld is de gemeente Meierijstad. Circa 100 mensen werken bij het lokale textielsorteercentrum, waar van ingezameld textiel jaarlijks circa 4000 tassen in elkaar worden gezet.