Factsheet 'Diftar in 5 punten'


Ruim een derde van de Nederlandse gemeenten hanteert het diftar-systeem: betere scheiding bevorderen met een financiële prikkel. De gestage groei sinds de introductie begin jaren negentig lijkt enigszins te stokken door recentere ontwikkelingen als omgekeerd inzamelen en gecombineerd inzamelen van PMD. Toch kan het voor gemeenten die hun afvalscheiding willen verbeteren interessant zijn om diftar te overwegen. Hoe zit het precies?

1. De kerngedachte

Diftar staat voor gedifferentieerd tarief. Inwoners betalen voor de hoeveelheid afval die ze aanbieden. Dit past binnen de ‘de vervuiler betaalt’-gedachte. Wie goed zijn afval scheidt, betaalt minder afvalstoffenheffing. Diftar stimuleert zo een betere scheiding en preventie met een financiële prikkel. Een registratiesysteem legt per huishouden vast hoeveel restafval wordt aangeboden en op basis hiervan wordt een afrekening gemaakt.

2. Hoe het werkt

De werkwijze van diftar in Nederlandse gemeenten kent een aantal varianten.

- Diftar in combinatie met minicontainers is de meest gangbare vorm. Dit gebeurt op verschillende manieren:

  • Gewicht: afrekening op het gewicht van het restafval. Deze stimulans is vooral effectief om de zwaardere stromen, zoals gft, uit het restafval te krijgen.
  • Gewicht/frequentie: combinatie van afrekening op gewicht en frequentie. Naast de hoeveelheid afval stimuleert dit om na te denken over hoe vaak je het afval aanbiedt. Dit biedt gemeenten en inzamelaars logistieke voordelen.
  • Volume/frequentie: combinatie van afrekening op volume en frequentie. Bewoners met een kleinere container betalen minder per lediging. Deze stimulans is vooral effectief om stromen met veel volume, zoals kunststof, uit het restafval te krijgen.

- Veel gemeenten maken gebruik van een containermanagementsysteem (CMS) met chips in de minicontainers dat per lediging een afrekening mogelijk maakt. Dit systeem is ook inzetbaar bij ondergrondse containers met toegangscontrole. Dan vindt afrekening plaats op basis van het aantal inworpen.

- Sommige gemeenten werken met het ‘durezaksysteem’. Inwoners kunnen hun restafval dan alleen aanbieden in een officiële, dure zak die aan te schaffen is bij de gemeente. Hoe minder restafval, hoe minder dure zakken gekocht en gebruikt hoeven te worden.

Het diftar-systeem is dus breed toe te passen. Gemeenten met veel laagbouw werken doorgaans met minicontainers, gemeenten met meer hoogbouw werken regelmatig met ondergrondse containers of het dure zak systeem.

Diftar is goed te combineren met andere inzamelsystemen die zich richten op het stimuleren van afvalscheiding door meer service op herbruikbare afvalstromen, zoals omgekeerd inzamelen. Op deze manier worden burgers op twee vlakken gestimuleerd om meer afval te scheiden: zowel op financieel als op servicegebied.

3. Resultaten

Gemeenten met diftar hebben vaak aantoonbaar betere afvalprestaties dan gemeenten met een vast tarief: het systeem zorgt voor meer afvalscheiding en een lagere hoeveelheid restafval. De lagere verwerkingskosten zorgen verder meestal voor lagere beheerkosten van het afval en leiden daarmee gemiddeld tot een lagere afvalstoffenheffing. Hiervan profiteren uiteraard de burgers die hun afval goed scheiden, want inwoners die dit niet doen betalen meer.

4. Invoering

Diftar invoeren is een relatief duur en ingewikkeld proces. Veel operationele aspecten, zoals een CMS invoeren, aanslagen opleggen en de meetapparatuur hanteren op de inzamelvoertuigen vragen om specifieke kennis. Verder moet een gemeente een nieuwe tariefstructuur vaststellen met een juiste balans tussen het vaste en het variabele tariefdeel. Het gaat om de inbouw van de juiste prikkel: burgers moeten hun inzet om afval te scheiden terugbetaald zien in de afrekening. Daarnaast moet de gemeente vooraf een goede inschatting maken van de effecten op de totale afvalbegroting: een te groot variabel deel kan leiden tot tekorten op de begroting als het succes groter is dan verwacht en burgers minder vaak afval aanbieden dan ingeschat.

5. Draagvlak

Overal waar diftar op de agenda staat ontstaat discussie tussen voor- en tegenstanders. Het gaat dan bijvoorbeeld over de eerlijkheid van diftar ten opzichte van grote gezinnen met kinderen in de luiers. Verder leidt diftar soms tot een toename van afvaldumpingen, afvaltoerisme, zakken in andermans container et cetera. Duidelijk is dat gemeenten rekening moeten houden met de ongewenste randeffecten. De meeste gemeenten die diftar gebruiken hebben ook een deel van hun budget gereserveerd om hiertegen maatregelen te kunnen nemen. Ook moet een gemeente tijdens het besluitvormingsproces en in de communicatie richting inwoners aandacht besteden aan alle voor- en nadelen. Op die manier is de kans het grootst om draagvlak te krijgen en te behouden.