Scheidingsgedrag positief beïnvloeden


Eind 2014 ging het project ‘Verbeteren afvalscheiding in de hoogbouw’ van start. Doel van dit project van VANG-HHA is inzicht krijgen in gedragsbepalende factoren voor afvalscheiding en de effectiviteit van gedragsmaatregelen (interventies). Na een eerste onderzoeksfase gingen eind vorig jaar in acht gemeenten verschillende pilots van start.

Voor de pilots zijn twaalf interventies geselecteerd: methoden en middelen waarvan de verwachting is dat ze scheidingsgedrag in hoogbouw positief beïnvloeden. Inmiddels voeren zeven gemeenten een pilot uit. Bij de nulmeting moet sprake zijn van goede basisvoorzieningen voor afvalscheiding en eenvoudige communicatie over de voorzieningen en de verschillende afvalstromen. In de eerste en tweede fase na de nulmeting past elke gemeente een set van interventies toe. Er is een referentiegebied aangewezen, waar de basisvoorzieningen en de communicatie ook worden ingezet, maar waar geen interventies plaatsvinden. Op die manier kan worden aangetoond of de interventies daadwerkelijk effect hebben. Almere en Amsterdam zijn twee van de gemeenten die een pilot uitvoeren.

Almere

In Almere wordt de pilot uitgevoerd bij de Boulevardflats: een hoogbouwwijk met 450 woningen en ruim 700 bewoners. De referentiewijk met appartementen aan de Paul Kleestraat bestaat uit 150 huizen. De pilot heeft betrekking op huur- en koopwoningen en op portiek- en galerijflats.

In de referentiewijk staan wat duurdere flats, maar de bevolkingsopbouw is vrijwel identiek aan de onderzoekswijk. Almere heeft de ambitie om in 2020 per jaar 50 kilo restafval per persoon in te zamelen onder de noemer ‘Almere stad zonder afval’.

Henk Visser, projectmanager gemeente Almere: "We waren nog zoekende welke maatregelen we hiervoor in hoogbouw kunnen toepassen. De pilot kwam dus op het goede moment en past bij onze ambitie."

In de wijk waar de pilot plaatsvindt, zijn tien ondergrondse restafvalbakken omgebouwd voor het verzamelen van bio-afval en pmd. Vier ondergrondse containers voor restafval zijn blijven staan. Ook waren er al drie voorzieningen voor glasafval en papier.

In de referentiewijk zijn bovengrondse bakken weggehaald en zijn er nu ondergrondse bio- en pmd-voorzieningen. Verder zijn er extra punten voor restafval gerealiseerd en kunnen mensen op een centrale plek hun glas en papier scheiden. De bio- en pmd-bakken worden in beide wijken goed gebruikt. De eerste cijfers wijzen erop dat de resultaten in de referentiewijk beter zijn dan in de onderzoekswijk. Visser: "Dat is best raar, maar waarschijnlijk komt dit doordat de referentiewijk van een oud naar een volledig nieuw inzamelsysteem is overgegaan. Bewoners zijn hier blij mee en maken er goed gebruik van."

Op de eigen website van de wijk kwam informatie over de voorgenomen plannen voor afvalscheiding. De gemeente voerde gesprekken met bewoners, de bewonersvereniging, de huismeester en andere partijen en er was een officiële aftrap met de wethouder.

In de tweede week van april start Almere met de volgende stap: het aanbieden van een systeem voor de keuken om afval te scheiden. Half september volgt de laatste interventie: het versterken van de sociale norm. Visser: "We laten bewoners zien hoe ze presteren ten opzichte van anderen door ze inzicht te geven in hun restafvalproductie. Op die manier willen we mensen stimuleren om het net zo goed te doen als bijvoorbeeld andere bewoners van hun complex."

"Als je het goed faciliteert, is afval scheiden in hoogbouw niet moeilijker dan in laagbouw", merkt Visser op. Mensen hebben soms tijd nodig om te wennen aan een nieuw systeem of er is sprake van weerstand die eerst overwonnen moet worden. Visser: "Op een bewonersavond sprak ik een vrouw die behoorlijk negatief was over het nieuwe inzamelsysteem. Toen ik haar onlangs opnieuw sprak, bleek ze zelf een inzamelsysteem voor de keuken te hebben gekocht. Ze vertelde enthousiast dat ze haar bioafval, etensresten en kattenbakkorrels nu 24 uur per dag, zeven dagen per week kon weggooien. Eigenlijk had ze het gemakkelijker dan vrienden van haar die in laagbouw wonen en een bak voor de deur hebben staan, die maar één keer per twee weken wordt geleegd."

Tekst: Ans Aerts


De pilots in het kort

De focus in de pilots ligt op de fracties papier en/of plastic en met name gf(t). Na een 'sanity check' van de kaders en doelstellingen en een uitgebreid onderzoek naar nationale en internationale kennis en ervaringen op het gebied van afvalscheiding en gedrag is een ontwerp van veelbelovende interventies gemaakt voor de pilotgebieden van de gemeenten. Eind 2016 is gestart met de nul- en controlemetingen in de pilots. In het voorjaar van 2017 worden de eerste interventies uitgerold. Begin 2018 vindt de evaluatie plaats waarbij duidelijk moet worden welke interventies effectief zijn om afvalscheiding in de hoogbouw naar een hoger plan te brengen.

Deelnemende partijen

Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Avalex/Rijswijk, Almere, Irado/Schiedam, HVC/Zaanstad, Vereniging Afvalbedrijven, het ministerie van Infrastructuur en Milieu, NVRD en Rijkswaterstaat. Het programma wordt begeleid door een denktank van gedragswetenschappers.

Amsterdam

In Amsterdam vindt de pilot plaats op het Java-eiland en heeft hij specifiek betrekking op het scheiden van gf-afval. In het onderzoeksgebied wonen veelal hoogopgeleiden en sociaal betrokken bewoners, in een mix van koop- en huurwoningen: zowel sociale huurwoningen als huurhuizen in de vrije sector. Het gaat om 1455 huishoudens. Bewoners kunnen gebruik maken van het basispakket: een gf-pas, een klein gf-bakje en composteerbare zakjes. De onderzoekswijk is opgedeeld in vijf gebieden. In vier hiervan vinden de interventies plaats. Het vijfde gebied is de referentiewijk.

Esther Somers, senior projectmanager Afvalscheiden in de Hoogbouw, gemeente Amsterdam: "Amsterdam doet mee omdat we de afvalscheidingspercentages van alle overige afvalstromen, zoals papier, glas en plastic, willen verhogen. We willen Amsterdammers meer bewust maken van het feit dat goed gescheiden afval grondstof is voor nieuwe producten. Jaarlijks wordt per Amsterdammer nog 256 kilo restafval weggegooid, waarvan 92 kilo gft-afval."

Op het Java-eiland zijn tien bovengrondse 240-litercontainers voor gf geplaatst. Bewoners kregen een pasje waarmee ze toegang hebben tot de containers. Somers: "Binnen een week moesten we een extra container plaatsen. Eén van de containers werd zoveel gebruikt, dat deze al bijna overliep." Uit een rapportage van afvalverwerker Meerlanden blijkt dat de kwaliteit van het ingezamelde gf goed is.

Inmiddels is in de eerste drie maanden 14.705 kilo gf-afval verwerkt tot 5.882 kilo compost en 1.471 m3 biogas. Na een informatieavond ontvingen bewoners het basispakket en een brochure met uitleg. De bakjes waarmee mensen in de keuken hun gf kunnen scheiden, zijn huis aan huis uitgedeeld. Mensen die niet thuis waren, konden het bakje bij koffiehuis Java-Blend ophalen. Composteerbare zakjes kunnen ze hier ook gratis krijgen. Het koffiehuis speelt een centrale rol in de pilot. Somers: "Tegelijk met de pilot hebben we een project, waarbij we bewoners vragen om koffiedik in te zamelen en af te geven bij het koffiehuis. Een lokale ondernemer maakt hier zeepjes van. Voor het einde van de pilot willen we alle bewoners zo’n koffiezeepje geven. Hiermee maken we afvalscheiding tastbaar en willen we bewustwording en draagvlak creëren. We laten zien dat afval waarde heeft en dat we er mooie dingen van kunnen maken."

In de tweede fase van de pilot gaat de gemeente extra gf-containers plaatsen en onderzoeken of dit effect heeft op het scheidingsgedrag.

Tot slot gaat Amsterdam aan de slag met beloning en attitudebeïnvloeding. Somers: "Hoe trekken we bewoners over de streep die nog niet meedoen? Helpt het als we ze bijvoorbeeld meenemen op excursie naar de gf-verwerker om ze verder te informeren? Dat gaan we nog uitzoeken." Mensen vragen Somers wanneer de pilot een succes is. "Dat hangt natuurlijk ook af van de resultaten in andere gemeenten. We kunnen daar pas aan het einde van het onderzoek echt iets over zeggen. De eerste resultaten in Amsterdam zijn in ieder geval bemoedigend."

Wethouder Frits Huis

Wethouder Frits Huis overhandigt op symbolische wijze een toegangspas voor de ondergrondse containers aan een bewoonster van de Boulevardflats in Almere.