Vergisting verwerkt klein deel van huishoudelijk gft


Veel van het door huishoudens ingezamelde gft wordt voor een deel vergist tot biogas en daarna gecomposteerd. Ook het gft dat bij het restafval belandt kan via nascheiding deels worden vergist tot biogas. Er kan in dat geval echter geen compost meer van worden gemaakt. Bronscheiding scoort dus beter. Eye-opener: zelfs bij gescheiden inzameling belandt nog helaas veel keukenafval in de vorm van groente, fruit- en etensresten in het restafval.

Sinds de opmars van vergistingsinstallaties als extra processtap vóór compostering van gft is er een nieuwe energievorm in de afvalsector bijgekomen. Behalve de productie van elektriciteit (en warmte) in afvalverbrandingsinstallaties, zetten nu bacteriën organische afvalresten om in biogas, een regelrechte aardgas-lookalike. Dat levert veel sympathie op in een periode dat we te kampen hebben met aardbevingen in Groningen, een ongewisse energiepolitiek rond Russisch aardgas en de roep om aardgasloze wijken. Veel vergistingsinstallaties, niet alleen voor gft, maar ook voor rioolslib en mest, kunnen, na enige zuivering van biogas en het strippen van een tiental procent koolzuurgas, groen gas maken dat direct in de aardgasleiding of in de motor van vrachten bestelwagens en bussen kan. Tegen deze achtergrond worden beleidsmedewerkers en wethouders van veel gemeenten helemaal enthousiast van de relatief nieuwe energiebron en ze koesteren hoge verwachtingen van de zegeningen van vergisting. “De productie van biogas is een groot goed, maar als je kijkt naar de massabalans is ook de compostering van het digestaat heel belangrijk”, zegt Adrie Veeken, Research & Business Developer Biobased bij de afdeling New Business van Attero. “Maximaal twaalf procent van het gft kan worden omgezet in biogas.”

Maak compost

Met andere woorden: heel fijn dat biogas, maar er blijft bijna 90 procent van het oorspronkelijke gewicht over na de vergisting. “Je kunt er dan het beste compost van maken”, zegt Veeken. “Compost gaat op effectieve wijze de teruglopende bodemvruchtbaarheid van landbouwgrond tegen. Door compost in de bodem te brengen, verbetert het watervasthoudend vermogen, de bodemstructuur, de biodiversiteit en de afbraak van organische stof wordt vertraagd. De CO2-besparing die we daarmee bereiken is groter dan de productie van biogas.” Maar niet alleen in de landbouw maar ook teruggekeerd in de huishoudens en gemeenten waar de gft ontstaat kan compost zijn nut bewijzen. Wie potgrond gebruikt in de tuin of op het balkon, kan dat beter met gft-compost doen dan met potgrond die afkomstig is uit de veengronden in de Baltische Staten. De afgraving daarvan is niet alleen zonde van relatief ongerepte gronden. Bij de winning komen ook enorme hoeveelheden methaan vrij. Wanneer dat vrijkomt, is het een broeikasgas dat 23 keer sterker is dan het vermaledijde CO2. Bovendien leren onderzoekers steeds meer over allerlei interessante tussenproducten in het vergistingsproces. Allerlei vetzuren die in het vergistingsproces ontstaan zijn de laatste jaren ‘hot’. “Steeds vaker blijken vetzuren en suikers de potentie te hebben om als bouwsteen voor bijvoorbeeld bioplastics of veel gevraagde biochemicaliën te dienen”, zegt Veeken. Uiteraard kan dat als een aderlating voor het rendement van de biogasproductie gelden – je onttrekt immers koolstof uit het organisch afval. “Dit koolstof dient een hoogwaardiger doel, en kan na een tweede leven als bijvoorbeeld bioplastic vaak alsnog als energiebron dienen. Voor Adrie Veeken is het zo klaar als een klontje. Composteren in combinatie met biogasproductie is de mooiste vorm van recycling van gft. En helemaal als er nog hoogwaardigere biobased producten uit worden gemaakt. “Het past perfect in de circulaire economie.” Attero geldt met 700 duizend ton gft (ongeveer veertig procent van de markt) als de grootste composteerder van Nederland met onder meer installaties in Wijster, Wilp, Venlo, Tilburg, Moerdijk en Maastricht en Deurne. Bij de laatste drie vindt alleen compostering plaats. Bij de eerste vier is sprake van vergisting en compostering.

“De productie van groengas in Nederland is van 11 miljoen kubieke meter in 2010 gegroeid tot 74 miljoen kuub in 2015, waarbij Attero met 18,4 miljoen kuub tot de top behoort”, zegt Veeken trots. Attero heeft echter zowel in Wijster als in Groningen ook een installatie die alleen organisch materiaal uit nagescheiden huishoudelijk restafval vergist, de zogeheten organische natte fractie (ONF). Doordat het in contact is geweest met huishoudelijk restafval, kan er geen compost van worden gemaakt dat aan de wettelijke eisen voldoet, weet Veeken. “Er zit nog net voldoende energie in het digestaat om het ‘klimaatneutraal’ te verbranden. Het kost geen energie maar het levert ook niets op.”

Ook biogas uit restafval

Bij Omrin in Heerenveen vergisten ze ONF dat vrijkomt uit een nascheidingsinstallatie. “Wij verwerken ongeveer 200 duizend ton huishoudelijk restafval per jaar afkomstig van Friese, Groningse en Veluwse gemeenten. En sinds kort ook uit Vlaardingen en Schiedam”, vertelt Aucke Bergsma, business-developer bij Omrin. Uit de scheidingsinstallaties komen onder meer plastic verpakkingen en drankenkartons vrij voor recycling. “Uit het restafval zeven we ongeveer 76 duizend ton organisch materiaal, waar we 18 duizend ton inert materiaal als zand en stenen uit scheiden.” Er blijft dus 58 duizend ton echt organisch materiaal, bijna een derde van het restafval, over dat samen met enkele tienduizenden tonnen industriële reststromen in de vergistingsinstallatie wordt omgezet in 12 miljoen kubieke meter biogas.

“Door er CO2 uit te halen, verkrijgen wij dit jaar ongeveer 8 miljoen kubieke meter groengas dat de kwaliteit heeft van aardgas”, zegt Bergsma. Toegerekend aan het nagescheiden huishoudelijk afval schat Bergsma dat Omrin dit jaar ongeveer 11 miljoen kuub biogas of 7 miljoen kuub groengas per jaar produceert. Bergsma: “Het groengas wordt voor 90 procent aan het aardgasnetwerk geleverd, 10 procent gaat naar een tankstation op het eigen terrein.” Inmiddels rijden meer dan 80 van de 160 bedrijfsvoertuigen van Omrin op dit groengas. Zo rijden de inzamelvoertuigen op een schone, duurzame brandstof, gemaakt van afval dat ze zelf hebben opgehaald.

De 50 duizend ton digestaat wordt voor een deel na droging bijgestookt in energiecentrales. De rest wordt met een hoog rendement verwerkt in de Restafval Energiecentrale van Omrin in Harlingen. “Dat levert dus nog een keer energie op, ongeveer 4,5 MJ per kilogram”, zegt Bergsma. Hij weet dat uit een gevoeligheidsanalyse in een LCA-studie van CE Delft de gft-compostering beter scoort dan de volledige energie-route van ONF. “Wij weten dat het mogelijk is om kunstmest uit de reststromen van de vergisting terug te winnen, maar dit is economisch nog niet rendabel gebleken. Ook is de toelating als kunstmest nog een probleem”, aldus Aucke Bergsma. “Vetzuren winnen uit het ONF is net als bij gft een optie voor de toekomst.” Met het CO2 uit het biogas doet Omrin nog niets. Omrin wijst erop dat bijna alle gemeenten ook gft aan de bron gescheiden inzamelen, net als papier, glas en textiel. Het Friese gft-afval wordt gecomposteerd bij Orgaworld in Drachten en Lelystad.

“In het restafval zit toch nog veel organisch materiaal, vooral keukenafval als groente-, fruit- en etensresten. Mensen gooien ondanks een groene gft-container kennelijk nog veel organisch materiaal in het restafval”, constateert Bergsma nuchter. “Dus onze visie is dat je het allebei moet doen.”

Biogas straks niet meer nodig

Bij Meerlanden is manager Gert Jan Klaasse Bos het eens met het idee om zowel voorscheiding als nascheiding van organisch afval uit te voeren als dat tenminste mogelijk is en ook financieel uit kan. “Voor het behoud van grondstoffen is vergisting en vervolgens compostering van gft zonder meer belangrijker dan alleen vergisting van nagescheiden ONF”, zegt Klaasse Bos. Grof gezegd draagt gf-afval het meeste bij aan biogas terwijl de t-fractie nodig is voor compost. “Als je puur kijkt naar biogas is Omrin in het voordeel, zij het dat ze aan het einde van hun proces, water staan te verbranden wat weer dure en energievragende rookgasreiniging vergt. Wij weten het condenswater uit onze compostering nog te hergebruiken in de gladheidsbestrijding en voor straatreiniging. Dat water is een beetje zout”, aldus Klaasse Bos, die er fijntjes op wijst dat het gft-verwerkingstarief de helft bedraagt van het verbrandingstarief. Bij Meerlanden hecht men ook aan de ‘opvoedende’ taak van gescheiden inzameling. “Mensen zijn in staat om producten in te kopen, dus kunnen ze het daarom ook scheiden. De burger bepaalt door zijn inkoopbeleid zijn afvalproductie. Door gescheiden inzameling kun je de burger daarvan bewust maken en opvoeden. Door alle ballen op nascheiding te zetten, mis je die kans.” Meerlanden onderzoekt ook potentiële innovaties.

Meerlanden

De aangekondigde verf op basis van limoneen en terpenen uit onder andere sinaasappelschillen is nog geen business-case. De warmte die vrijkomt bij het broeien van de compost wordt nu voor 1/3 in tuinbouwkassen afgezet en men zoekt nog andere toepassingen in de omgeving. Later dit jaar wordt CO2 in de aparte leiding naar de glastuinbouw in Rijsenhout gevoerd. Ook in hoogbouw, bijvoorbeeld op het Java-eiland in Amsterdam werkt Meerlanden mee aan vergisting van gf-afval via speciale kleine zakjes in emmertjes die bewoners met een pasje kunnen legen in containers op straat. Recent werden de eerste zakken compost als beloning teruggegeven aan de bewoners. En ach, dat biogas…. Over een paar jaar hebben we geen biogas meer nodig, voorspelt Gert Jan Klaasse Bos. “Dan hebben we voldoende andere duurzame bronnen voor transportbrandstoffen en voor verwarming, zoals geothermie, water en ‘power to gas’, waarbij een surplus aan elektriciteit uit wind en zon kan worden omgezet in gas. Organisch afval zal steeds meer worden benut om vezels voor karton en isolatieplaat te maken en basischemicaliën voor een biobased economie. En voor deze toepassingen is bronscheiding een voorwaarde.”

Tekst: René Didde


Hoe draagt de gft-verwerking bij aan de VANG-huishoudelijk afval doelstelling?

  • Indien een gft-stroom uit huishoudelijk afval na bronscheiding wordt verwerkt door compostering of vergisting/compostering, wordt dat gezien als recycling. Er van uitgaand dat het afzetbare compost oplevert dat voldoet aan de kwaliteitsnormen.
  • Het omzetten van ONF uit nascheiding in biogas en digestaat dat gedroogd/ontwaterd en verbrand wordt, wordt niet gezien als recycling. Wel levert de vergisting een reductie van restafval op. Het digestaat wordt gezien als restafval.