Betalen voor restafval: lange én brede voorbereiding is ‘t halve werk


Betalen voor restafval is op 1 januari 2018 officieel ingevoerd in Ede. ‘De start verliep soepel, mede door een goede voorbereiding. Opvallend was dat de inwoners al in 2017 hun afval beter gingen scheiden’, aldus Paul Spiertz, adviseur Afval en Milieu. ‘De hoeveelheid apart ingezameld afval ging toen al van 60 naar 65 procent.’

De groei van de afvalscheiding van 5 procent in 2017 komt waarschijnlijk doordat veel mensen zich al gingen voorbereiden op de nieuwe situatie, vermoedt Spiertz. ‘In 2016 besloot de gemeenteraad dat Edenaren vanaf 2018 gaan betalen voor restafval. Meteen na dit besluit informeerden we de inwoners uitgebreid hierover via huis-aan-huis brieven, specials in de krant en de website meerafvalapart.nl. Vanaf 2017 zijn er 4 ‘schone buurt’-coaches om vragen te beantwoorden en voorlichting te geven. Onze inwoners weten de coaches steeds beter te vinden. Ze zijn een aanspreekpunt in de wijk geworden, die met inwoners zorgen voor meer gescheiden afval en een schonere omgeving.’

Keuze voor betalen

De gemeente Ede bereidde de verandering goed voor. Spiertz: ‘Onze buurgemeenten Veenendaal en Renkum gingen ons voor. Het betalen voor het aanbieden van restafval is in Renkum per 2017 ingevoerd en in Veenendaal per 2016. Wij konden dus gebruikmaken van hun ervaringen en van de kennis en kunde van onze gemeenschappelijke inzamelaar AVC. Daarnaast hebben we een pilot gedaan waarbij we 2 systemen hebben getest: betalen per keer voor restafval én restafval minder vaak ophalen, namelijk eens per 4 weken in plaats van om de week. Uit ons vooronderzoek bleek dat betalen geen drempel hoeft te zijn. Dat maakte de beslissing voor de raad makkelijker. Voor het ophalen van restafval betalen bewoners voortaan 4,20 euro voor 140 liter en 7,20 euro voor 240 liter. De afvalstoffenheffing is van gemiddeld 233 euro vast recht naar 177 euro per jaar gegaan.’

Liefst 4 containers

Bij iedere verandering zijn er vragen, reacties en klachten. Hoe ging dat in Ede? Spiertz: ‘In ‘afvalland’ weten we dat mensen de situatie waaraan ze gewend zijn, het liefst zo houden. Dat maakt een de introductie van zo’n ingrijpende verandering wel spannend. We hebben bijvoorbeeld een 4e minicontainer geïntroduceerd voor de laagbouw, dus aparte containers voor PMD, voor restafval, voor papier en voor gft. Daarnaast boden we aan om extra ondergrondse containers voor restafval te plaatsen, zodat de restafval-container niet nodig zou zijn. Daar kregen we verrassend weinig respons op; minder dan één procent van de inwoners wilde dat. Deze inwoners konden gebruik maken van bestaande containers in de buurt. De meesten wilden tóch het liefst een minicontainer bij hun huis en niet lopen met restafval.’

Keuzepakket containers

‘We proberen zoveel mogelijk maatwerk te bieden’, vervolgt Spiertz. ‘We boden daarom naast containers met standaardmaten een aantal keuzemogelijkheden. Zo was de papiercontainer optioneel, omdat veel mensen hun papier zelf naar een inzamelpunt brengen. Uiteindelijk staan bij veel laagbouwwoningen in Ede nu 4 containers. Verder konden de bewoners kiezen voor een grotere of kleinere container. Meer dan 10 procent koos voor een grotere maat gft-container. Ook hebben de inwoners gebruik kunnen maken van een extra wisselronde aan het eind van het jaar.’

Hoogbouw en gft

Hoe is de inzameling geregeld bij hoogbouwwoningen? Spiertz: ‘Hoogbouw is inderdaad een aandachtspunt in de afvalwereld. Zo levert de inzameling van gft nogal wat discussies op. De kwaliteit is vaak slecht: te veel verontreiniging om de gft goed te verwerken. Uit onderzoek weten we dat er bereidheid en draagvlak is voor afvalscheiding, ook bij hoogbouw. Daarom kozen we voor bij een deel van de hoogbouwwoningen – appartementencomplexen van maximaal vier woonlagen – ook voor aparte gft-inzameling. De inzameling gebeurt via een afvalzuil met pasjes.’

Bijtijds bijsturen

Spiertz: ‘We monitoren hoe het gaat. In deze zomerperiode evalueren we de gemaakte keuzes. Als er aanpassingen zijn voor 2019 dan moeten we die nu al voorbereiden en bijvoorbeeld meenemen in de begroting. Er komt nogal wat bij kijken. Goed plannen en vooruitkijken dus.’

Neem de tijd voor voorbereiding

‘Mijn tip voor andere gemeenten is dan ook: neem veel tijd voor de voorbereiding. Breng bijvoorbeeld afwijkende situaties goed in kaart. In Ede waren er zo’n 10 huishoudens die vuilniszakken aan de straat mochten zetten. Als je dat pas in een laat stadium van het project beseft, dan kost het veel tijd en energie om deze uitzondering in lijn te brengen met de rest. Een andere tip heeft ook met goede voorbereiding te maken: zorg op tijd voor voldoende capaciteit bij collega’s van andere afdelingen, zoals communicatie, financiën en wijkbeheer. Ook zij moeten zich voorbereiden en bijtijds weten dat er een groot project aankomt.’