Gemeente Haarlem: op naar een betere bronscheiding


Duocontainers voor plastic, blik en drinkpakken (PBD) en papier, twee keer per week een schillenboer door de straat en meer ondergrondse containers voor grondstoffen. Dit zijn enkele maatregelen van de gemeente Haarlem, vanaf voorjaar 2017, om te zorgen voor een betere bronscheiding. Wat zijn de eerste ervaringen en resultaten?

In 2016 besloot de gemeente Haarlem om bronscheiding te intensiveren, voor laagbouw- en hoogbouwwoningen. ‘Voor de laagbouw hebben we een zogeheten duocontainer ingevoerd, een bak met twee aparte vakken’, vertelt Peter Tobben, Programmamanager Strategisch Plan Afvalscheiding. ‘Daarin kunnen inwoners plastic, blik en drinkpakken (PBD) en papier kwijt. Verder hebben ze al een aparte rolcontainer voor gft aan huis. Voor huizen met tuinen is dit een goede oplossing. Uit een enquête onder bewoners blijkt dat ze de duocontainer waarderen met het cijfer 8,5. Een duocontainer levert gemiddeld 97 kg papier/karton en 43 kg PBD op per huishouden per jaar. Ook is er al een vermindering van het aantal ledigingen van restafvalcontainers te zien. Een restafvalcontainer in duowijken wordt 5 tot 25 procent minder geleegd dan voor de introductie van de duocontainers. De duocontainer bewijst dat wanneer je service geeft op grondstoffen, dit resulteert in meer afvalscheiding.’

Pilotproject bij verschillende typen hoogbouw

Wat was de aanpak voor hoogbouwwoningen? Projectleider Marijn van der Maesen: ‘In Haarlem zijn er in totaal zo’n 44.000 hoogbouwwoningen. Sommige wijken hebben vooral hoge flats. In andere wijken staan complexen met maximaal drie woonlagen, of juist compacte stadswijken met boven- en benedenwoningen zonder tuin. Om te onderzoeken hoe omgekeerd inzamelen hier het beste zou werken, zijn we in oktober 2017 een pilot gestart bij 4.400 woningen in drie wijken. Deze zijn representatief voor de verschillende typen hoogbouw. Het toepassen van omgekeerd inzamelen met een zo omvangrijke proef bij hoogbouwwoningen is vooruitstrevend en vrij nieuw in Nederland.’

Meer service en schone afvalstromen

‘Ons uitgangspunt was om grondstoffen zo dicht mogelijk bij de hoogbouwwoningen in te zamelen met een focus op gft-inzameling’, vervolgt Van der Maesen. ‘Hiervoor hebben we onder meer ondergrondse restafvalcontainers omgebouwd tot gft-containers. Ook zijn er semi-ondergrondse gft-containers geplaatst met innovatieve beluchtingstechnieken om geuroverlast tegen te gaan. Die gaan maar 50 cm de grond in en zijn daardoor relatief gemakkelijk te plaatsen. Daarnaast zetten we groene rolcontainers in standaarden neer en we deden een proef met een schillenboer. Deze kwam twee keer per week langs om groente en fruit in te zamelen. Inwoners konden een gft-bakje krijgen voor in de keuken. Aan deze proef deden 150 huishoudens mee. Kortom, we boden veel extra service, met goede resultaten: maar liefst 163 kg gft per huishouden per jaar.’

Evaluatie

‘Uit een eerste evaluatie van de hoogbouwpilot blijkt dat we goed op weg zijn. Duidelijk is dat een juiste mix van service, communicatie, betrokken bewoners en eventueel handhaving een positieve invloed heeft op het afvalscheidingsgedrag. Op het moment van evalueren zijn we nog relatief kort bezig in de hoogbouw (maximaal 8 maanden). Op sommige punten is dit nog te vroeg om conclusies te trekken. Wij denken dat er nog meer potentieel zit in de hoeveelheid ingezamelde grondstoffen.’

Communiceren en motiveren

Net als andere gemeenten die de afvalscheiding veranderen, heeft Haarlem veel aandacht besteed aan communicatie en uitleg over de nieuwe situatie. Denk aan huis-aan-huisbrieven, inloopbijeenkomsten, een ‘starterspakket’ voor de hoogbouw met een folder over afvalscheiding en een aantal composteerbare gft-zakjes. Communicatieadviseur Monique van der Velden: ‘Daarnaast hebben we afvalcoaches ingezet om bewoners nog gerichter te kunnen informeren en te motiveren – op een laagdrempelige manier. Zo zijn de coaches aanwezig bij informatieavonden, bij de plaatsing van nieuwe containers en ze gaan langs bij mensen thuis. Het idee is dat een combinatie van verschillende middelen goed werkt om zoveel mogelijk mensen te bereiken.’

Neem de tijd voor veranderingen

‘Een verandering rondom afvalscheiding is ingrijpend voor inwoners. Dat kwam duidelijk naar voren uit onze meest recente evaluatie, van juli 2018, vervolgt Van der Maesen. Bewoners van hoogbouwflats gaven bijvoorbeeld aan dat ze voor het restafval liever niet ineens verder willen lopen. Dat voelen ze als een straf. Ze zijn wel gemotiveerd om afval te scheiden, maar dan wel alle stromen vlakbij de flat.’ Van der Velden: ‘Verder speelt nog dat mensen tegen praktische problemen aanlopen. Veel keukens zijn te klein voor allerlei extra inzamelbakken, een landelijk probleem. Ook zou het mooi zijn als er meer (doorzichtige) PBD-afvalzakken verkrijgbaar zijn in supermarkten. ‘Op basis van onze ervaringen tot nu toe is ons advies: neem voldoende tijd voor deze vorm van gedragsverandering. En verander niet te veel tegelijkertijd.’


Duocontainer in standaard

Ducontainer in standaard

Afvalcoaches

Afvalcoaches

gft-containers in standaard

GFT-container in standaard

Schillenboer

Schillenboer

semi ondergrondse gft-container

Semi-ondergrondse GFT-container